चलचित्र प्रदर्शनको अधिकार र धार्मिक संवेदनशीलताबीच ‘पाँच पाण्डव’ विवाद

कात्तिक २४, २०८३ मंगलबार

काठमाडौं । प्रदर्शनअघि नै नेपाली चलचित्र ‘पाँच पाण्डव’ धार्मिक आस्थासम्बन्धी विवादमा तानिएको छ। चलचित्रको पोस्टर, ट्रेलर र गीतका केही दृश्यलाई लिएर हिन्दु धर्म तथा महाभारतका पात्रको अपमान गरिएको भन्दै सामाजिक सञ्जालमा बहिष्कार अभियान चलेपछि फिल्मको प्रदर्शन र सिर्जनात्मक स्वतन्त्रताबारे बहस चर्किएको हो।

निर्देशक वसन्त निरौलाको निर्देशनमा बनेको चलचित्रको विवाद विशेषगरी ‘राजा चाहिया छ’ गीत सार्वजनिक भएपछि बढेको हो। उक्त गीतमा अभिनेत्री इभा गिरीको नृत्य रहेको छ। केही धार्मिक अभियन्ता तथा सामाजिक सञ्जाल प्रयोगकर्ताले गीतमा देखाइएको पात्रलाई महाभारतकी द्रौपदीसँग जोड्दै उनको चरित्रलाई अपमानजनक रूपमा प्रस्तुत गरिएको आरोप लगाएका छन्। उनीहरूले चलचित्र नहेर्न आह्वान गर्दै निर्माण पक्ष र कलाकारको आलोचना गरेका छन्। कतिपयले निर्देशक तथा कलाकारप्रति अपमानजनक र धम्कीपूर्ण भाषा प्रयोग गरेको विवरणसमेत सार्वजनिक भएको छ। विरोध गर्नेहरूको मुख्य आपत्ति सुरुमा गेरुवस्त्रमा देखाइएको महिलालाई पछि बार डान्सरका रूपमा प्रस्तुत गरिएको दृश्यसँग सम्बन्धित छ। धार्मिक अभियन्ता वेदिका केसीले आफ्नो विरोध नृत्य पेसाप्रति नभई धार्मिक पात्रको रूपमा बुझिएको चरित्रलाई त्यसरी प्रस्तुत गरिएको विषयमा रहेको बताएकी छन्। अर्का धार्मिक अभियन्ता पुष्कर खतीवडाले पनि चलचित्र बहिष्कार गर्न आह्वान गरेका छन्।

तर निर्देशक निरौलाले चलचित्रको वास्तविक कथा नबुझी ट्रेलर र छोटा दृश्यका आधारमा निष्कर्ष निकालेर बहिष्कार अभियान चलाउनु उचित नभएको बताएका छन्। उनका अनुसार चलचित्रमा देखाइएको पात्र महाभारतकी द्रौपदी नै हो भन्ने निश्चित छैन र फिल्मको कथा महाभारतको पुनर्कथन पनि होइन। चलचित्र हेरेपछि त्यसमा प्रस्तुत विषयवस्तुमाथि आलोचना गर्ने अधिकार सबैलाई रहेको तर नहेरीकन विरोध गर्नुले सिर्जनात्मक कामलाई निरुत्साहित गर्ने उनको भनाइ छ। विवादले प्रदर्शन नै प्रभावित हुन सक्ने अवस्था आएपछि सञ्चार तथा सूचना प्रविधि मन्त्रालयले निर्माण पक्ष, चलचित्र जाँच समितिका पदाधिकारी तथा सम्बन्धित सरकारी निकायका प्रतिनिधिबीच छलफल गराएको थियो। छलफलमा चलचित्र जाँच समितिबाट प्रदर्शन अनुमति पाइसकेको फिल्मलाई रोक्न नहुने र चलचित्रकर्मीको सिर्जनात्मक अधिकार तथा सुरक्षाको प्रत्याभूति गर्नुपर्ने निष्कर्ष निकालिएको थियो। सञ्चारमन्त्री विक्रम तिमिल्सिनाले पनि सर्जकको सिर्जनालाई सम्मान गर्दै प्रदर्शन गर्ने अधिकार संरक्षण गरिनुपर्ने धारणा राखेको बताइएको छ।

निर्माण पक्षले नेपालगन्जस्थित एउटा चलचित्र हलमा फिल्म प्रदर्शन भए तोडफोड गर्ने धम्की आएको सूचना पाएपछि सुरक्षा चासोसमेत बढेको थियो। यस विषयमा सरकारी निकायको ध्यानाकर्षण भएपछि मन्त्रालयस्तरमा छलफल भएको हो। निर्माण टोलीले चलचित्र निर्धारित मितिमै प्रदर्शन गर्ने जनाएको थियो। पछि निर्माण पक्षले चलचित्रले कुनै पनि धर्म, धार्मिक आस्था वा धार्मिक स्थलको अपमान गर्ने उद्देश्य नराखेको स्पष्ट पारेको थियो। फिल्म नोभेम्बर ६ देखि देशभर प्रदर्शनमा आएको छ। चलचित्र जाँच समितिका विज्ञ सदस्य मनोज पण्डितले फिल्म हेरेपछि दर्शकले त्यसको विषयवस्तु र प्रस्तुतिमाथि निर्णय गर्न पाउने बताउँदै प्रदर्शनअघि नै बहिष्कार अभियान चलाउने तथा सर्जकमाथि भौतिक आक्रमणको भाषा प्रयोग गर्ने प्रवृत्तिप्रति चिन्ता व्यक्त गरेका छन्। उनका अनुसार राज्यको आधिकारिक निकायले चलचित्रको परीक्षण र वर्गीकरण गरी प्रदर्शन अनुमति दिने व्यवस्था रहेकाले त्यसको निर्णय र प्रक्रियालाई सम्मान गर्नुपर्छ।

नेपाली चलचित्र क्षेत्रमा धार्मिक, सांस्कृतिक तथा सामुदायिक संवेदनशीलतासँग जोडिएका विवाद यसअघि पनि देखिएका छन्। यसअघि ‘लालीबजार’ र ‘एक भागवत् एक गीता’ लगायतका चलचित्रले पनि प्रदर्शनअघि विरोध र विवाद सामना गरेका थिए। यस्ता घटनाले एकातिर धार्मिक तथा सांस्कृतिक आस्थाको सम्मान र अर्कोतिर अभिव्यक्ति तथा सिर्जनात्मक स्वतन्त्रताको सीमाबारे बहस उठाउँदै आएका छन्। चलचित्रले उठाएका विषयमा आलोचना र असहमति जनाउने अधिकार दर्शक तथा समुदायसँग भए पनि धम्की, दबाब र हिंसाको भाषाले सिर्जनात्मक क्षेत्रको वातावरण प्रभावित पार्न सक्ने देखिएको छ।

तपाईंको प्रतिकृया