४ भाद्र २०८३

स्वीडिश वायुसेवा कम्पनी Heart Aerospace को X1 demonstrator विमानले सफलतापूर्वक आफ्नो पहिलो उडान पूरा गरेको छ। व्यावसायिक उड्डयन क्षेत्रमा विद्युतीय ऊर्जाको प्रयोग ल्याउने कम्पनीको प्रयासमा यो एक महत्त्वपूर्ण माइलस्टोन हो। उडान भर्दा २५,००० पाउन्ड (लगभग ११,३३९ किग्रा) भन्दा बढी तौल भएको यो पूर्ण-परीक्षण विमान अहिलेसम्म उडान भरेको विश्वकै सबैभन्दा ठूलो ब्याट्री-इलेक्ट्रिक विमान मानिएको छ।

अगस्त १२ मा न्युयोर्कको प्ल्याट्सबर्ग अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलमा रहेको हार्ट एरोस्पेसको उडान-परीक्षण केन्द्रबाट यो परीक्षण उडान गरिएको थियो। २७ मिनेटको यस उडानमा X1 विमान जमिनको सतहबाट १,१०० फिटको उचाइसम्म पुगेको थियो। उडानका क्रममा यसको पूर्ण-विद्युतीय प्रणालीले १ मेगावाटभन्दा बढी शक्ति (Power) उत्पादन गरेको थियो।

हार्ट एरोस्पेसका संस्थापक तथा सीईओ एन्डर्स फोससुन्डका अनुसार, “X1 को पहिलो उडानसँगै हार्ट एरोस्पेसले व्यावसायिक एयरलाइनको स्तरमा विद्युतीय उडान सम्भव छ भन्ने कुरा प्रमाणित गरेको छ।”

X1 विमानको पङ्खाको चौडाइ १०६ फिट, लम्बाइ ७६ फिट र उडान भर्दाको तौल २५,००० पाउन्डभन्दा बढी छ। कम्पोजिट बडी र पङ्खाबाट निर्मित यो विमान हार्ट एरोस्पेसले भविष्यमा निर्माण गर्न लागेको ३०-सिट क्षमताको ES-30 क्षेत्रीय विमानका लागि प्रविधि परीक्षण गर्न बनाइएको हो।

यस परीक्षणमा विमानको ट्याक्सीइङ, टेक-अफ, उचाइ लिनु, घुम्नु र अवतरण समावेश थिए। विमानले FAA को विशेष एयरवर्दिनेस सर्टिफिकेट (SAC-EC) अन्तर्गत उडान भरेको थियो। यो उडान व्यावसायिक एयरलाइन सञ्चालनका लागि उपयोगी हुने गरी डिजाइन गरिएको थियो। यसअघि जुलाई महिनामा FAA ले X1 लाई उडान परीक्षणको अनुमति दिएको थियो।

---

उडानमा जम्मा $५ (लगभग रु. ६७०) बराबरको बिजुली खर्च

यस उडानको सबैभन्दा रोचक पक्ष यसको ऊर्जा खर्च थियो। हार्ट एरोस्पेसका अनुसार, ब्याट्रीबाट चल्ने X1 ले आफ्नो पहिलो उडानका क्रममा जम्मा करिब ५ डलर बराबरको बिजुली मात्र खपत गरेको थियो।

विश्वभर हवाई इन्धन (Jet fuel) को मूल्य उच्च भइरहेका बेला यो परीक्षण भएको हो। हार्ट एरोस्पेसले उद्धृत गरेको तथ्याङ्क अनुसार, अगस्ट ७ मा सकिएको सातामा हवाई इन्धनको औसत मूल्य प्रति ग्यालन ३.५० डलर थियो, जुन अघिल्लो वर्षको तुलनामा ६३% ले बढी हो। कम्पनीका अनुसार यो खर्चको ठूलो अन्तरले एयरलाइन्सको सञ्चालन खर्च घटाउन र कच्चा तेलको मूल्यमा हुने उतारचढावबाट जोगाउन विद्युतीय विमानको क्षमता दर्शाउँछ।

---

ES-30 हाइब्रिड-इलेक्ट्रिक विमानको लागि प्रविधि परीक्षण

X1 पूर्ण-विद्युतीय विमान भए तापनि हार्ट एरोस्पेसले निर्माण गर्ने व्यावसायिक विमानको प्रणाली अलि फरक हुनेछ। ES-30 लाई ३०-सिट क्षमताको हाइब्रिड-इलेक्ट्रिक क्षेत्रीय विमानका रूपमा विकसित गरिँदैछ, जसले यात्रु ओसार्नका लागि FAA Part 25 प्रमाणीकरण पाउनुपर्नेछ।

X1 को मुख्य उद्देश्य ES-30 कार्यक्रममा प्रयोग हुने प्रविधि, एयरोडायनामिक्स र उडान कार्यक्षमताको परीक्षण गर्नु हो। कम्पनीले सन् २०२८ सम्ममा प्रि-प्रोडक्सन ES-30 को उडान परीक्षण सुरु गर्ने र सन् २०३१ सम्ममा व्यावसायिक सेवामा ल्याउने लक्ष्य राखेको छ।

---

सञ्चालन खर्च ४०% भन्दा बढीले घट्ने अपेक्षा

हार्ट एरोस्पेसका अनुसार ES-30 ले परम्परागत क्षेत्रीय विमानहरूको तुलनामा एयरलाइनको सञ्चालन खर्च ४०% भन्दा बढीले घटाउनेछ। कम ऊर्जा खर्च, विद्युतीय प्रणालीका कारण कम मर्मतसम्भार खर्च र आधुनिक सफ्टवेयर आर्किटेक्चरका कारण यो बचत सम्भव हुने कम्पनीको भनाइ छ।

फोससुन्डले भने, “विद्युतीय व्यावसायिक विमानले एयरलाइनको अर्थतन्त्रलाई पूर्ण रूपमा बदल्न सक्छ र यात्रुहरूका लागि हवाई यात्रा सस्तो बनाउन सक्छ।”

---

युनाइटेड एयरलाइन्स र एयर क्यानाडाको समर्थन

ES-30 विमानका लागि United Airlines, Air Canada र JSX जस्ता प्रमुख एयरलाइन्सहरूले अर्डर तथा सहमति जनाइसकेका छन्। युनाइटेड एयरलाइन्सले सन् २०२१ मा १०० वटा विमानका लागि इच्छा व्यक्त गरेको थियो, जसलाई पछि ES-30 हाइब्रिड-इलेक्ट्रिक कार्यक्रममा परिवर्तन गरियो।

हालसम्म विभिन्न एयरलाइन्सहरूबाट करिब ९.४ बिलियन डलर बराबरको खरिद सहमति प्राप्त भइसकेको हार्ट एरोस्पेसले जनाएको छ।

---

प्रि-प्रोडक्सन ES-30 को तयारी

कम्पनीले हाल लस एन्जलसस्थित आफ्नो प्लान्टमा पहिलो प्रि-प्रोडक्सन ES-30 को विकास गरिरहेको छ। सन् २०२८ मा उडान परीक्षण र २०३१ सम्म व्यावसायिक उडान सुरु गर्ने योजना रहेको छ।

हार्ट एरोस्पेसका मुख्य प्रविधि अधिकृत (CTO) बेन स्टेबलरका अनुसार, X1 कार्यक्रमले कम्पनीलाई नयाँ पुस्ताको विद्युतीय विमानको डिजाइन, निर्माण, परीक्षण र सञ्चालन गर्ने क्षमता प्रदान गरेको छ।