१८ कात्तिक २०८३, बुधबार

काठमाडौं । भारतका विदेश सचिव विक्रम मिस्रीले बुधबार परराष्ट्रमन्त्री शिशिर खनालसँग भेटवार्ता गरेका छन्। दुईदिने औपचारिक भ्रमणका लागि बुधबार बिहान काठमाडौं आइपुगेका मिस्रीले परराष्ट्र मन्त्रालयमा मन्त्री खनालसँग भेट गरी नेपाल–भारत सम्बन्धका विविध पक्षमा छलफल गरेका हुन्। भेटमा दुई देशबीचको परम्परागत मित्रता, आपसी सहकार्य र द्विपक्षीय सम्बन्धलाई थप सुदृढ बनाउने विषयमा कुराकानी भएको छ।

परराष्ट्र सचिव अमृतबहादुर राईको निमन्त्रणामा नेपाल आएका मिस्रीको भ्रमणलाई प्रधानमन्त्री बालेन्द्र शाहको प्रस्तावित भारत भ्रमणको तयारीका दृष्टिले महत्त्वपूर्ण रूपमा हेरिएको छ। प्रधानमन्त्री शाहले यसै महिनाको अन्त्यतिर भारतको औपचारिक भ्रमण गर्ने तयारी भइरहेको छ। यद्यपि भ्रमणको मिति दुवै देशका सरकारले औपचारिक रूपमा सार्वजनिक गरिसकेका छैनन्।

मिस्रीको भ्रमणका क्रममा नेपालले भारतसँग प्रस्ताव गरेको आर्थिक सहयोग प्याकेज, भारतको सहयोगमा नेपालमा सञ्चालित विकास आयोजना, ती आयोजनाको कार्यान्वयन अवस्था र सहकार्यका नयाँ क्षेत्रबारे छलफल हुने अपेक्षा गरिएको छ। साथै प्रधानमन्त्री शाहको प्रस्तावित भारत भ्रमणको कार्यसूची, प्राथमिकता र सम्भावित उपलब्धिबारे पनि दुवै पक्षबीच समझदारी निर्माण गर्ने प्रयास भइरहेको छ।

मिस्रीले नेपालका परराष्ट्र सचिव अमृतबहादुर राईसँग पनि प्रतिनिधिमण्डलस्तरीय द्विपक्षीय वार्ता गर्ने कार्यक्रम छ। उक्त वार्तामा नेपाल–भारत सम्बन्धको समग्र समीक्षा गर्दै आपसी हितका क्षेत्रीय तथा अन्तर्राष्ट्रिय विषयमा विचार आदानप्रदान गरिनेछ। भारतीय विदेश सचिवले अर्थमन्त्री स्वर्णिम वाग्लेसँग पनि भेट गर्ने कार्यक्रम रहेको छ। बिहीबार प्रधानमन्त्री शाहसँग भेट गरेपछि उनी नयाँदिल्ली फर्कनेछन्।

प्रधानमन्त्री शाहसँगको भेटमा भारतीय प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीका तर्फबाट भारत भ्रमणको औपचारिक निमन्त्रणा हस्तान्तरण हुन सक्ने अपेक्षा गरिएको छ। प्रधानमन्त्री शाहको भारत भ्रमण यसै महिनाको उत्तरार्धमा हुने तयारी भए पनि मिति र भ्रमणका क्रममा हुन सक्ने सम्झौताबारे औपचारिक घोषणा हुन बाँकी छ।

मिस्रीको भ्रमणलाई पछिल्लो समय नेपाल–भारत सम्बन्धमा देखिएका कूटनीतिक असहजता कम गर्ने अवसरका रूपमा पनि हेरिएको छ। यसअघि गत मे महिनामा तय भएको उनको नेपाल भ्रमण अन्तिम समयमा स्थगित भएको थियो। त्यतिबेला प्रधानमन्त्रीसँगको भेटको विषय र कूटनीतिक प्रोटोकलबारे मतभेद भएको चर्चा सार्वजनिक भएको थियो। यसैबीच लिपुलेक हुँदै कैलाश मानसरोवर यात्रा सञ्चालन गर्ने भारतको योजनाप्रति नेपालले आपत्ति जनाएपछि दुई देशबीच सीमा विवादसमेत पुनः चर्चामा आएको थियो। लिपुलेक, लिम्पियाधुरा र कालापानीलाई नेपालले आफ्नो भूभागका रूपमा दाबी गर्दै आएको छ।

नेपाल र भारतबीच व्यापार, पारवहन, ऊर्जा, जलस्रोत, पूर्वाधार, सीमा व्यवस्थापन तथा जनस्तरको सम्बन्धका क्षेत्रमा गहिरो सहकार्य रहँदै आएको छ। भारत नेपालको सबैभन्दा ठूलो व्यापारिक साझेदारसमेत हो। तर सीमा विवाद, व्यापार तथा पारवहनका समस्या र विकास आयोजनाको कार्यान्वयनमा देखिने ढिलाइ दुई देशबीच छलफल हुँदै आएका महत्त्वपूर्ण विषय हुन्।

त्यसैले मिस्रीको यस भ्रमणलाई औपचारिक भेटघाटमा मात्र सीमित नराखी आपसी विश्वास अभिवृद्धि, आर्थिक सहकार्य विस्तार र विद्यमान समस्याको समाधानतर्फ अघि बढ्ने अवसरका रूपमा उपयोग गर्नुपर्ने देखिन्छ। प्रधानमन्त्री शाहको प्रस्तावित भारत भ्रमणअघि भइरहेको यो उच्चस्तरीय संवादले आगामी दिनमा नेपाल–भारत सम्बन्धको दिशा र प्राथमिकता निर्धारण गर्न महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्न सक्छ।