२२ असोज २०८३, बिहीबार

काठमाडौँ । नेपाली सेयर बजारमा कारोबार बढाउने र लगानीकर्ताको क्रयशक्ति विस्तार गर्ने उद्देश्यका साथ ल्याइएको मार्जिन ट्रेडिङ व्यवस्था कार्यान्वयनमा आए पनि बजारमा यसको अपेक्षित प्रभाव देखिन सकेको छैन। १९ वटा धितोपत्र दलाल (ब्रोकर) कम्पनीहरूले बैंक तथा वित्तीय संस्थाहरूबाट २५ अर्ब ५५ करोड रुपैयाँ बराबरको ठूलो रकम कर्जाका रूपमा उठाइसकेका छन्। तर, यति ठूलो स्रोत व्यवस्थापन भइसक्दा पनि बजारमा मार्जिन कारोबारको गतिविधि भने अत्यन्तै सुस्त रहेको छ।

ब्रोकरहरूले ठूलो रकम परिचालन गरे तापनि महँगो ब्याजदर, योग्य सेयरको सीमितता र लगानीकर्ताको कमजोर मनोविज्ञानका कारण यो सुविधा प्रभावकारी हुन नसकेको सरोकारवालाहरू बताउँछन्। बैंकहरूको सेयर धितो कर्जाको तुलनामा ब्रोकरहरूले लिने ८ देखि ९ प्रतिशतसम्मको ब्याजदर महँगो हुनु र प्रतिबद्धता रकमको समेत पूर्ण ब्याज तिर्नुपर्ने बाध्यताले लगानीकर्ताहरूलाई आकर्षित गर्न सकेको छैन। यसका साथै, नेपाल स्टक एक्सचेन्ज (नेप्से) ले मार्जिन ट्रेडिङका लागि तोकेका कडा मापदण्डका कारण मुख्यतया आधारभूत रूपमा बलिया कम्पनीहरूमा मात्र यो कर्जा सीमित हुनु र बजारमा अल्पकालीन कारोबार हुने सेयरहरूको बाहुल्य रहनुले पनि यसको विस्तारमा अवरोध पुर्‍याएको छ।

वर्तमान समयमा बजारमा सकारात्मक समाचार आउँदासमेत लगानीकर्तामा त्रास र अनिश्चितता कायम रहेकाले ऋण लिएर लगानी गर्ने जोखिम मोल्न कोही तयार देखिएका छैनन्। यद्यपि, ब्रोकर कम्पनीहरूले सबैभन्दा धेरै नासा सेक्युरिटीज (३ अर्ब), दक्षिणकाली, कोहिनूर, अनलाइन र आर्यतारा (प्रत्येकको २ अर्ब) जस्ता कम्पनीहरूमार्फत कर्जाको तयारी अवस्था राखिसकेका छन्। विश्लेषकहरूका अनुसार बजारले उकालो यात्रा तय गरी लगानीकर्ताको आत्मविश्वास फर्किएमा र ब्याजदर थप प्रतिस्पर्धी बनेमा मार्जिन ट्रेडिङले तीव्र गति लिनेछ।

मार्जिन ट्रेडिङ (Margin Trading) भनेको सेयर बजारमा आफूसँग भएको कम पुँजी वा सेयरलाई धितो (Collateral) का रूपमा राखेर ब्रोकर वा वित्तीय संस्थाबाट थप ऋण लिएर सेयर खरिद गर्ने एक प्रकारको वित्तीय सुविधा हो। यस प्रक्रियामा लगानीकर्ताले कुल लगानीको केही निश्चित प्रतिशत (जस्तै ३० देखि ४० प्रतिशत) रकम वा सेयर आफैँले व्यवस्था गर्नुपर्छ, जसलाई ‘मार्जिन’ भनिन्छ, भने बाँकी रकम ब्रोकरले ऋणका रूपमा उपलब्ध गराउँछ। यदि बजारमा सेयरको मूल्य बढ्यो भने लगानीकर्ताले आफ्नो कम लगानीमा पनि धेरै मुनाफा कमाउन सक्छन्।

यद्यपि, मार्जिन ट्रेडिङ उच्च प्रतिफलसँगै अत्यधिक जोखिमयुक्त पनि हुन्छ। यदि आफूले किनेको सेयरको मूल्य घट्न थाल्यो भने ब्रोकरले तोकेको न्यूनतम सीमा (Maintenance Margin) कायम राख्न लगानीकर्तालाई थप नगद वा सेयर थप्न ‘मार्जिन कल’ (Margin Call) गर्दछ। यदि तोकिएको समयमा रकम थप्न नसकेमा ब्रोकरले घाटा असुल गर्न लगानीकर्ताको सेयर स्वतः बिक्री गरिदिन सक्छ। त्यसैले, यो सुविधा बजारको गति बुझेका र अल्पकालीन जोखिम मोल्न सक्ने अनुभवी लगानीकर्ताहरूका लागि मात्र बढी उपयुक्त मानिन्छ।