०१ असोज २०८३, बिहीबार

नेपालका शहरहरू र राजमार्गहरूमा तीव्र गति, जथाभावी ओभरटेक र नियमको पूर्ण बेवास्ता गर्दै गाडी हाक्ने प्रवृत्ति सामान्य जस्तै बनेको छ। ठूला र भारी सवारी साधन, विशेष गरी थ्रिल र शक्ति प्रदर्शनका लागि प्रयोग गरिने एसयूभी , मोडिफाइड बाइकरहरू र भारी ट्रकहरूले सडकलाई सबैका लागि जोखिमपूर्ण बनाएका छन्। हाम्रो समाजमा सवारी साधनलाई केवल यातायातको साधनका रूपमा नहेरी पुरुषत्व, सामाजिक प्रतिष्ठा र शक्तिको प्रतीकका रूपमा देखाउने गलत मानसिकता झांगिँदै गएको छ। चालकहरूले ट्राफिक नियम मिच्नु वा अरूलाई जोखिममा पारेर द्रुत गतिमा चलाउनुलाई वीरता वा ‘ड्यासिङ’ व्यवहार मान्ने जुन सोच छ, त्यसले हरेक दिन निर्दोष पैदल यात्री, साइकल यात्री र अन्य चालकहरूको जीवन खतरामा पारिरहेको छ।

सहरका गल्लीदेखि पहाडी राजमार्गसम्म यो प्रवृत्ति प्रस्ट देखिन्छ; जहाँ रोयल इन्फिल्ड “बुलेट” वा केटीएम ड्युकजस्ता बाइकहरूमा गैरकानुनी रूपमा ‘मोडिफाइड’ साइलेन्सर पाइप जडान गरी कान पाक्ने आवाज निकालेर पैदल यात्री र साना सवारीहरूलाई तर्साउने गरिन्छ। काठमाडौँ उपत्यकामा टिपर चालकहरूले “ठूलो गाडीले पेल्न पाउँछ” भन्ने मानसिकता राखेर तीव्र गतिमा गाडी हुक्याउनु यसै संस्कृतिका उपज हुन्। नेपाल ट्राफिक प्रहरीले हजारौँको सङ्ख्यामा जफत गरेका मोडिफाइड साइलेन्सर र प्रेसर हर्नहरूमा सार्वजनिक रूपमा डोजर चलाएर नष्ट गर्नुले पनि यो समस्या कति भयावह छ भन्ने पुष्टि गर्छ।

नेपालमा यस्ता दुर्घटनाका कयौँ वास्तविक उदाहरणहरू छन्, जहाँ शक्ति र लापरबाहीको प्रदर्शनले निर्दोषको ज्यान लिएको छ। बूढानीलकण्ठ क्षेत्रमा मादक पदार्थ सेवन गरी तीव्र गतिमा चलाइएको कारले पैदल यात्री लीला देवकोटालाई ठक्कर दिएर ज्यान लिएको घटना होस् या काठमाडौँको दरबारमार्ग नजिकै तीव्र गतिको मोटरबाइकले पैदल यात्रीलाई ठक्कर दिँदा भएको दर्दनाक मृत्यु—यी सबै घटनाहरू सडकमा देखाइने गैरजिम्मेवार सोचकै उपज हुन्। त्यसैगरी, चक्रपथ र सूर्यविनायक-धुलिखेल सडकखण्डमा युवाहरूबीच हुने प्रतिस्पर्धात्मक तीव्र गतिको ड्राइभिङ र भीआईपी वा पहुँचवाला व्यक्तिहरूका गाडीले सर्वसाधारणलाई पेलेर हिँड्ने प्रवृत्तिले सर्वसाधारणको जीवनलाई निरन्तर जोखिममा पारेको छ।

फितलो कानुन कार्यान्वयन र सडक सुरक्षाप्रतिको उदासीनताले यस्तो व्यवहारलाई अझ बढावा दिएको छ। काठमाडौँका सडकदेखि पूर्व-पश्चिम राजमार्गसम्म हुने तीव्र गतिको ड्राइभिङ र स्टन्टहरूलाई प्रायः सामान्य घटनाका रूपमा वा मामुली जरिवाना तिराएर छाड्ने गरिन्छ, जसले गर्दा यस्ता चालकहरूमा कुनै डर वा पश्चाताप हुँदैन। आफ्नो क्षणिक आनन्द वा शक्ति प्रदर्शनका लागि अरूको जीवन र सार्वजनिक सुरक्षालाई दाउमा राख्ने यस्तो ‘पेट्रो-मास्कुलिनिटी’ अर्थात् इन्धन र शक्तिमा आधारित पुरुषत्वको प्रदर्शनलाई हाम्रो समाजले अब सहनु हुँदैन।

सडक सुरक्षा केवल ट्राफिक प्रहरीको जिम्मेवारी मात्र नभएर हाम्रो सामाजिक चेतनाको विषय पनि हो; तसर्थ, कडा कानुनी कारबाहीका साथसाथै सवारी साधन चलाउँदा अरूको जीवनप्रतिको संवेदनशीलता र जिम्मेवारीबोध गराउनु अत्यावश्यक भइसकेको छ। ट्राफिक प्रहरीले गैरकानुनी मोडिफिकेसन गरिदिने ग्यारेज तथा वर्कसपहरूमाथि कडा कारबाही गर्ने, डिजिटल डेसिबल मिटर र सिसीटिभी प्रविधिको प्रयोग बढाउने, दोहोर्‍याएर नियम तोड्नेहरूको लाइसेन्स निलम्बन गर्ने, र यस्ता आक्रामक व्यवहारलाई ‘सडकजन्य उत्पीडन’को रूपमा दर्ता गरी कडा कानुनी दायरामा ल्याउनु आवश्यक देखिन्छ।