२९ असोज २०८३, बिहीबार

नेपालको सेयर बजारमा पछिल्लो एक वर्षको अवधिमा उल्लेख्य विस्तार देखिएको छ। नेपाल स्टक एक्सचेन्ज (नेप्से) मा सूचीकृत कम्पनीहरूको संख्या चालु आर्थिक वर्षको भदौ मसान्तसम्म आइपुग्दा ३०५ पुगेको छ, जुन गत वर्षको सोही अवधिमा २७६ मात्र रहेको थियो। यसरी गत एक वर्षको बीचमा मात्र बजारमा ३४ वटा नयाँ कम्पनीहरू थपिनुले नेपाली पुँजी बजारमा लगानीकर्ता र उद्यमीहरूको आकर्षण बढ्दै गएको प्रष्ट संकेत गर्छ। विशेषगरी चालु आर्थिक वर्षको पहिलो दुई महिनामा मात्र ९ अर्ब ४५ करोड रुपैयाँ बराबरको साधारण सेयर (IPO), १ अर्ब ५३ करोडको बोनस सेयर, २३ करोडको हकप्रद सेयर र ८२ करोड बराबरको मर्जरपश्चात्को सेयर गरी कुल १२ अर्ब ३ करोड रुपैयाँ बराबरको थप सेयर बजारमा सूचीकृत भएको छ।

बजारको कुल पुँजीकरणको बनोटलाई विश्लेषण गर्दा अझै पनि बैंकिङ, वित्तीय संस्था र बीमा क्षेत्रकै दबदबा कायम रहेको देखिन्छ। हाल नेप्सेमा सूचीकृत कुल ३०५ कम्पनीहरूमध्ये १३३ बैंक, वित्तीय संस्था तथा बीमा कम्पनी, १११ जलविद्युत, ३१ उत्पादन तथा प्रशोधन, ९ होटल, ७ लगानी, ४ व्यापारिक र १० वटा अन्य समूहका रहेका छन्। यसरी संख्यात्मक रूपमा जलविद्युत कम्पनीहरूको बाहुल्यता देखिए पनि बजार पुँजीकरणको हिस्सामा भने बैंक तथा वित्तीय संस्था र बीमा कम्पनीहरूको हिस्सा ५१.४ प्रतिशत रहेको छ। त्यसैगरी, जलविद्युत कम्पनीहरूको हिस्सा १७.८ प्रतिशत, उत्पादन तथा प्रशोधन उद्योगको ८.७ प्रतिशत, लगानी कम्पनीको ६.९ प्रतिशत, व्यापारिक संस्थाको ४.१ प्रतिशत, होटलको ३.२ प्रतिशत र अन्य समूहको ८ प्रतिशत पुँजीकरण हिस्सा रहेको छ।

एक सेयरबजार विश्लेषकको दृष्टिकोणबाट हेर्दा, बजारमा जलविद्युत र उत्पादनमूलक क्षेत्रका कम्पनीहरूको बढ्दो प्रवेशले पुँजी बजारलाई अझ विविधतायुक्त (Diversified) बनाउँदै लगेको छ। परम्परागत रूपमा बैंक तथा वित्तीय क्षेत्रमा मात्र केन्द्रित लगानीकर्ताहरू अब हाइड्रोपावर र उत्पादन तथा प्रशोधन उद्योगहरूतर्फ आकर्षित हुनु बजारको दीर्घकालीन स्वास्थ्यका लागि सकारात्मक पक्ष हो। यद्यपि, अझै पनि कुल पुँजीकरणको आधाभन्दा बढी हिस्सा बैंकिङ तथा बीमा समूहमै केन्द्रित हुनुले यस क्षेत्रको प्रभाव बजार सूचकमा अत्यधिक रहेको देखाउँछ। समग्रमा, नयाँ कम्पनीहरूको थपिएसँगै बजारको आकार फराकिलो बन्दै गएको छ, जसले लगानीकर्ताहरूलाई लगानीका थप विविधतापूर्ण अवसरहरू सिर्जना गरेको छ।