_{दुर्गम क्षेत्रमा घरमै बच्चा पाउन गरिने प्रयास र सुत्केरीलाई बाटोमा ल्याउदै गर्दा हुने मृत्युको झनै काहली लाग्दो कथा-व्यथा छन् ।}

असोज २६, २०८३ सोमबार

काठमाडौँ : गत मंगलबार मात्रै शल्यक्रियामार्फत बच्चा जन्माएकी धादिङको गजुरी गाउँपालिका–८ की करिब ३२ वर्षीया रबिना तामाङको परोपकार प्रसूति तथा स्त्रीरोग अस्पतालमा ज्यान गुमाउनु परेको घटना साथै भदौ २५ गते राजविराज नगरपालिका–१४ की बबिता पासवानले राजविराज कै गजेन्द्र नारायण सिंह अस्पतालको मूल गेटबाहिर बच्चा जन्माएको विडियो सार्वजनिक सगै उपचार प्रणालीमाथि ठूलो प्रश्न उठाएको छ। यी त एक दुई प्रतिनिधि घटना मात्र हुन् । परिवार कल्याण महाशाखाको तथ्यांक विश्लेषण गर्दा कुल मातृमृत्युमध्ये १८ प्रतिशत उच्च रक्तचापका कारण, १३ प्रतिशत अत्यधिक रक्तस्रावबाट र ११ प्रतिशत संक्रमणका कारण हुने गरेको देखिन्छ। यसबाहेक सुगर, प्रेसर, किड्नी र मुटुरोगजस्ता नसर्ने रोगको बढ्दो जोखिम तथा गर्भावस्थामा आफ्ना स्वास्थ्य समस्या र पारिवारिक स्वास्थ्य इतिहासबारे चिकित्सकलाई खुलेर जानकारी नदिने प्रवृत्तिले पनि उपचारमा ठूलो चुनौती थपेको छ।

अस्पतालको ढोकासम्म आइपुग्दा पनि समयमै जोखिम पहिचान गर्न नसक्नु, रगत तथा सघन उपचार कक्ष (आईसीयु) को अभाव हुनु र बिरामीलाई अर्को अस्पतालमा रिफर गर्दा हुने ढिलाइले समस्यालाई झनै जटिल बनाउने गरेको छ। स्वास्थ्य क्षेत्रमा देखिने यस्ता ‘तीन ढिलाइ’ (स्वास्थ्य सेवा खोज्ने, संस्थासम्म पुग्ने र अस्पतालमा उपचार पाउने ढिलाइ) का कारण जटिल अवस्थामा पुगेकी आमाको ज्यान जोगाउन कठिन हुने गरेको छ। घटना भएपछि अस्पताल र पीडित पक्षबीच केवल आरोप–प्रत्यारोप र क्षतिपूर्तिको कुरामा सीमित नभई, मृत्युका वास्तविक कारणहरूको वैज्ञानिक समीक्षा गरी राज्य र स्वास्थ्य निकायले समयमै नीतिगत तथा प्रयोगात्मक सुधार गर्नुपर्ने बेला आएको छ।

सुत्केरीको ज्यान बचाउनका लागि अब केवल स्वास्थ्य संस्थाको संख्या बढाएर मात्र पुग्दैन, अस्पतालभित्रको उपचार प्रक्रियालाई अत्याधुनिक, प्रभावकारी र आमामैत्री बनाउनु अत्यन्त जरुरी छ। संयुक्त राष्ट्रसंघको सन् २०३० सम्ममा मातृमृत्यु दर घटाउने दिगो विकासको लक्ष्य हासिल गर्न पनि प्रसूति सेवामा हुने गरेका यी लापर्बाही र ढिलासुस्तीलाई जतिसक्दो चाँडो अन्त्य गर्नैपर्छ।